W trakcie konferencji odbywającej się w Krakowie 14 października 2010 na temat roli dziedzictwa Jana Pawła II dla wychowania patriotycznego (współorganizatorzy: Związek Miast Polskich, Kurator Małopolski, Stowarzyszenie 10 Czerwca, przedstawiliśmy poniższe rekomendacje naszego Stowarzyszenia Warunków skuteczności wychowania patriotycznego.     

 

 WARUNKI SKUTECZNOŚCI WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO

 

Wychowaniem patriotycznym i obywatelskim określamy proces przekazywania wiedzy i kształtowania postaw. Nie jest to więc wychowanie odwołujące się jedynie do wiedzy historycznej, czy też czerpiące z literatury pięknej, ze sztuki. Dotyczy w równym stopniu wiedzy z zakresu geografii, nauki o rodzinie i społeczeństwie, wiedzy religijnej, czy też wychowania fizycznego lub muzycznego.

 

Warto postawić pytanie, jakie warunki, zasady decydują o skuteczności edukacji i wychowania, w tym szczególnym zakresie jakim jest nasza tożsamość społeczna.

Stowarzyszenia 10 Czerwca proponuje następujące ujęcie 

zasad skuteczności programów wychowania patriotycznego:

 

1.      Zasada tożsamości albo inaczej spójności doświadczeń rodzinnych i narodowych.

 

Postuluje ona by programy wychowania obywatelskiego i patriotycznego, respektowały zgodność ideową doświadczeń osobistych i rodzinnych obywateli z kulturą i historią narodu. Cały polski system wychowania szkolnego i przedszkolnego zorganizowany przez różnego rodzaju podmioty (samorządy, kościoły i związki wyznaniowe, stowarzyszenia, osoby prywatne) działające w imieniu narodu polskiego winien w swoich działaniach wychowawczych opierać się o chrześcijański system wartości jako jedyny system wartości powszechnie obecny w życiu zwykłej polskiej rodziny. Tylko ten system pozwala uzyskać poczucie ładu kulturowego, który umożliwia stosowanie w domowych i publicznych relacjach tego samego języka, tych samych treści, symboli, przeżywania tych samych emocji.

 

2.      Zasada uświetnienia albo inaczej jednoznacznego określenia i uznania momentu przełomowego dla odzyskania wolności politycznej przez obywateli i niepodległości przez naród i państwo.

 

Postuluje ona by programy wychowania obywatelskiego i patriotycznego były zogniskowane, wokół jednoznacznie określonego przełomu (bramy) na drodze do politycznej wolności obywateli i niepodległości narodu, którym był czas pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny w roku 1979, poprzedzający i tworzący w sposób bezpośredni wielki ruch społeczny „Solidarność”, który zainicjował zmiany społeczno-polityczne w Polsce, a wraz z innymi czynnikami doprowadził do zmian w całej Europie środkowo-wchodniej. Dzięki takiej narodowej zgodzie na uznanie tego wydarzenia za kluczowy moment w drodze narodu do niepodległości, uzyskujemy podstawę do określania tytułu Jana Pawła II do przywództwa narodowego, a więc nie tylko duchowego i religijnego oraz dla uznania jego autorytetu w wymiarze kulturowym. Tej narodowej potrzebie uznania przywództwa moralnego, jako umacniania narodu, poświecona była nauka papieska z czerwca 1979. W tym czasie, dzięki zgromadzeniu religijnemu, rozpoczęła się rewolucja moralna, która zmieniła Polskę, a także wiele innych państw i narodów środkowo-wschodniej Europy. Naród przez swą masową obecność w miejscach papieskich zgromadzeń potwierdził  swoją tożsamość wspólnotową, rodzinną i narodową. W świecie trwającej już wówczas rewolucji komunikacyjnej, gdy polityczne granice nie były barierą dla przepływu myśli i idei, to wydarzenie było początkiem przełomu. Światowi przywódcy musieli go uznać jako znaczący potencjał aspiracji do samostanowienia narodu. Jan Paweł II, nasz rzecznik w gronie światowych przywódców, zadbał by aspiracje wolnego chrześcijańskiego narodu zainicjowały drogę do przyłączenie Polski do rodziny wolnych narodów Europy. Konsekwencją tej rewolucji ducha było powstanie „Solidarności”.

 

3.      Zasada współdziałania rodziców i wychowawców.

 

Postulująca by programy wychowania obywatelskiego i patriotycznego w systemie szkolnym zakładały osobiste współdziałanie rodziców. Nie może być skutecznego wychowania w każdym jego wymiarze bez współpracy rodziny, szkoły i wspólnoty religijnej – Kościoła. W szczególny sposób dotyczy to również wychowania obywatelskiego. Wspólne uczestnictwo rodziców i dzieci w różnych elementach wychowania obywatelskiego sprawiają, że wartości i będące ich uosobieniem postaci historyczne, literackie, biblijne, a nawet współczesne są elementem zakorzenienia, integracji kulturowej zarówno rodziców jak i dzieci. Stają się więc bohaterami wyobraźni i rozmów nie tylko rodziców, ale także ich dzieci, nie tylko dzieci, ale także ich rodziców i ich przyjaciół. Wpływa to w sposób oczywisty i bezpośredni na stosunek zarówno rodziców jak i dzieci wobec otaczających ich i kształtujących ich wspólnot - narodowej, religijnej. Brak takiego współdziałania utrudnia ukazywanie autentyczności postaci prezentowanych jako uosobienia cnót obywatelskich. Rodzi to  wątpliwości, otwiera przestrzeń relatywizmu. Udział rodziców w tym procesie otwiera też w naturalny sposób możliwość wzbogacenia jego duchowego wymiaru przeżyciem religijnym.

 

4.      Zasada otwarcia uczuciowego.

 

Postulująca by programy wychowania patriotycznego w systemie szkolnym, zakładały otwarcie formacyjne młodzieży, możliwie do wywołania dzięki emocjom osobistego uczestnictwa w różnego typu wydarzeniach kulturalnych. Dzięki otwartości emocjonalnej uczestnika wydarzeń artystycznych,  sportowych, czy też turystycznych  odbywających się w ramach programu wychowania patriotycznego i obywatelskiego, uzyskujemy w młodym człowieku poczucie współtworzenia tego wydarzenia. Towarzyszące temu tworzeniu poczucie wolności, jest zatem i źródłem poczucia odpowiedzialności za jakość tego zdarzenia, za jego autentyzm, za zachowanie go w pamięci, za jego przyszłe owocowanie. Za piękno jego i mojego zadomowienia w Ojczyźnie.

 

 

Przedstawione zasady są warunkami koniecznym dla skuteczności programu edukacyjnego. Ich respektowanie daje szansę skuteczności, ale nie jej gwarancję.

 

Kluczowym elementem warunkującym jego skuteczność w praktyce, wobec konkretnej uformowanej w domach młodzieży jest, wychowawca - nauczyciel. Narzędzia techniczne w postaci komputera, internetu, telewizji, czy otwarcie emocjonalne młodzieży będą wzmacniać jego oddziaływanie, ale nie mogą go zastąpić.

Z tego fundamentalnego powodu bez dobrego, spójnego w swoich wartościach, postawach i zachowaniach wychowawcy, uznającego najwyższą wartość reguł uczestnictwa w kulturze naszego narodu, nie można mówić o skuteczności edukacji patriotycznej i obywatelskiej.